Omega Speedmaster Moonwatch: Ay'daki İlk Saat
Omega Speedmaster 1957'de yarış kronografı olarak doğdu, 1965'te NASA testlerini geçti ve 1969'da Buzz Aldrin'in bileğinde Ay'a çıktı. Moonwatch'un hikayesi.
Bu hikâyenin kısa videosu
Video, oynat düğmesine bastığınızda YouTube'dan yüklenir.
Kısa cevap: Ay yüzeyinde giyilen ilk saat bir Omega Speedmaster Professional'dı. Temmuz 1969'da Apollo 11 astronotu Buzz Aldrin, saatini uzay giysisinin üzerine takarak Ay yüzeyine çıktı. Neil Armstrong'un Speedmaster'ı ise ay modülünde kaldı. Speedmaster, NASA'nın 1965'te tamamladığı zorlu testleri geçen tek kronograftı.
Bugün "Moonwatch" diye bilinen bu saat aslında uzay için değil, yarış pistleri için tasarlanmıştı. Bu yazıda Speedmaster'ın 1957'den bugüne nasıl değiştiğini, NASA'nın onu nasıl seçtiğini ve Ay'da tam olarak kimin bileğinde olduğunu anlatıyoruz.
1957: Bir yarış kronografı olarak doğdu
Omega, Speedmaster'ı 1957'de ref. CK 2915 ile tanıttı. Saatin içinde Lemania kökenli, elle kurmalı Kalibre 321 kronograf mekanizması vardı. Adını da en dikkat çeken özelliğinden aldı: takometre ölçeği kadranda değil, bezelin üzerindeydi. Bu ölçek sayesinde bir mesafeyi ne kadar sürede aldığınızı ölçüp ortalama hızınızı okuyabiliyordunuz.
Yani Speedmaster başlangıçta sporcular ve yarışçılar için yapılmış bir kronograftı. Takometreli kronografların yarışla bağını Rolex Daytona yazımızda da anlattık.
Uzaya ilk ne zaman gitti?
Speedmaster uzaya NASA'dan önce, bir astronotun kendi tercihiyle gitti. Mercury programı astronotu Wally Schirra, 1962'deki Sigma 7 uçuşunda kendi satın aldığı bir Speedmaster CK 2998'i taktı. Bu, resmi bir seçim değildi; saat Schirra'nın kişisel eşyasıydı.
NASA Speedmaster'ı nasıl seçti?
1964'te NASA, astronotlar için resmi bir kronograf aramaya başladı. Uçuş ekibi operasyonlarının başındaki Deke Slayton, 21 Eylül 1964'te dayanıklı ve hassas bir kronograf istenmesi için bir not yazdı. NASA mühendisi James Ragan da yaklaşık on üreticiye teklif çağrısı gönderdi.
Dört marka cevap verdi: Rolex, Longines-Wittnauer, Hamilton ve Omega. Hamilton kol saati yerine bir cep saati gönderdiği için elendi (markanın kendi hikayesini Hamilton hangi ülkenin markası? yazımızda anlattık). Kalan üç kronograf 11 testten geçirildi. Bunlardan bazıları:
- Yüksek sıcaklık: 71 °C'de 48 saat, ardından kısmi vakumda 93 °C'de 30 dakika
- Düşük sıcaklık: −18 °C'de 4 saat
- Nem: 250 saat boyunca yüzde 95 bağıl nem
- Ayrıca: saf oksijen, darbe, ivme, düşük ve yüksek basınç, titreşim ve yüksek ses testleri
Rolex 6238 nem ve yüksek sıcaklık testlerinde, Longines-Wittnauer 235T ise yüksek sıcaklık testinde başarısız oldu. Testler Mart 1965'te tamamlandığında geriye yalnızca Omega Speedmaster kalmıştı.
Speedmaster çok geçmeden ilk büyük sınavını verdi: 3 Haziran 1965'te Ed White, Gemini 4 görevinde ilk Amerikan uzay yürüyüşünü yaparken giysisinin üzerinde Speedmaster 105.003 taşıyordu.
1969: Ay'da kimin bileğindeydi?
Speedmaster hakkında en sık tekrarlanan hata, Armstrong ve Aldrin'in Ay'da ikisinin de bu saati taktığı iddiası. Gerçekte durum farklı.
Apollo 11'in ay modülü Eagle'daki elektronik zamanlayıcı düzgün çalışmıyordu. Görev komutanı Neil Armstrong, bu yüzden kendi Speedmaster'ını yedek zamanlayıcı olarak ay modülünde bıraktı. Armstrong 21 Temmuz 1969'da GMT ile 02:56'da Ay'a ilk adımı attığında bileğinde saat yoktu.
Yaklaşık 19 dakika sonra merdivenden inen Buzz Aldrin ise Speedmaster'ını uzay giysisinin kolunun üzerine takmıştı. Böylece Ay yüzeyinde giyilen ilk saat, Aldrin'in Speedmaster'ı oldu.
NASA mühendisi James Ragan, saatin rolünü şöyle özetliyor: Astronotlar yerle iletişimi ya da dijital zamanlayıcılarını kaybederse güvenebilecekleri tek şey bileklerindeki Omega'ydı. Omega'ya göre Speedmaster, altı Ay inişinin hepsinde görev aldı.
Apollo 13: On dört saniyelik ateşleme
Speedmaster'ın en kritik görevi belki de Ay'a inmeyen bir uçuştaydı. 1970'teki Apollo 13 görevinde bir oksijen tankı patlayınca mürettebat Ay'a inmekten vazgeçip Dünya'ya dönmenin yolunu aradı. Dönüş için motorun tam 14 saniye çalışması gerekiyordu; astronot Jack Swigert bu ateşlemenin süresini Speedmaster'ıyla ölçtü.
Apollo 13 astronotları daha sonra bu katkı için Omega'ya, NASA'da astronotların verdiği bir onur ödülü olan Snoopy Ödülü'nü verdi.
Kalibre 321'den 3861'e
Speedmaster'ın görünüşü 1960'lardan beri büyük ölçüde aynı kaldı, ama içindeki mekanizma birkaç kez değişti:
| Dönem | Kalibre | Ne değişti? |
|---|---|---|
| 1957–1968 | 321 | İlk Speedmaster'ların ve Apollo 11 saatlerinin mekanizması. Kolon çarklı, elle kurmalı. |
| 1968'den itibaren | 861 (sonra 1861) | Kolon çarkı yerine kam sistemi; frekans saatte 18.000'den 21.600 titreşime çıktı. |
| 2019 | 321 (yeniden) | Omega eski kalibreyi yeniden üretmeye başladı. |
| 2021'den itibaren | 3861 | Co-Axial eşapman ve Master Chronometer sertifikası. |
Değişmeyen tek şey kurma biçimi: klasik Moonwatch bugün de elle kurmalı. Saati çalıştırmak için kurma kolunu her gün ya da iki günde bir çevirmeniz gerekiyor.
1960'ların ortasında kadrana "Professional" yazısı eklendi; "Moonwatch" adı ise Ay inişinden sonra saatin takma adı oldu ve bugün modelin resmi adının bir parçası.
Bugünkü Moonwatch'un özellikleri
| Omega Speedmaster Moonwatch Professional | |
|---|---|
| Referans (çelik, Hesalite cam, çelik bilezik) | 310.30.42.50.01.001 |
| Kasa çapı | 42 mm |
| Kasa malzemesi | Paslanmaz çelik |
| Mekanizma | Omega 3861, elle kurmalı kronograf |
| Güç rezervi | 50 saat |
| Su direnci | 50 m (5 bar) |
| Cam | Hesalite (safir camlı versiyonu da var) |
| Manyetik direnç | 15.000 gauss |
Sık sorulan sorular
Ay'a giden saat hangisi? Omega Speedmaster Professional. 1969'da Apollo 11 ile Ay yüzeyinde giyilen ilk saat oldu ve Omega'ya göre altı Ay inişinin hepsinde kullanıldı.
Neil Armstrong Ay'da hangi saati taktı? Hiçbirini. Armstrong'un da bir Speedmaster'ı vardı, ama ay modülündeki zamanlayıcı arızalı olduğu için saatini yedek olarak modülde bıraktı. Ay'da saat takan kişi Buzz Aldrin'di.
Omega Speedmaster otomatik mi? Klasik Moonwatch otomatik değil, elle kurmalı. Speedmaster ailesinde otomatik modeller de var, ama NASA'nın seçtiği ve bugün Moonwatch adıyla satılan model elle kuruluyor.
Speedmaster ile Seamaster arasındaki fark ne? Speedmaster bir kronograf ve uzay programıyla tanınıyor; Seamaster ise Omega'nın dalış saati serisi. Seamaster'ın James Bond'la bağını Omega Seamaster ve James Bond yazımızda anlattık.
Moonwatch suya dayanıklı mı? Güncel Moonwatch 50 metreye (5 bar) kadar suya dayanıklı. Yağmura ve el yıkamaya dayanır, ama bir dalış saati değildir. Omega'nın diğer hikayeleri için Omega sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynaklar
- Omega Speedmaster – Wikipedia
- Celebrating 60 Years Of The Omega Speedmaster Becoming NASA Flight-Qualified – Fratello
- The Omega Speedmaster Professional Moonwatch – Swatch Group arşivi
- Speedmaster Moonwatch Professional 310.30.42.50.01.001 – Omega
- Omega Speedmaster that went to the Moon – collectSPACE
