Saat Sözlüğü
Kronograftan güç rezervine, ATM'den tourbillon'a: saat dünyasında en sık geçen terimlerin kısa ve anlaşılır açıklamaları.
- ATM (su geçirmezlik)
Saatin su geçirmezlik değeri. 1 ATM yaklaşık 10 metre suyun basıncına denk gelir, ama bu laboratuvarda durgun basınçla yapılan bir testtir; 10 ATM yazan saat 100 metreye dalabilir demek değildir. Genel kabul: 3 ATM yağmur ve el yıkamaya, 5 ATM duşa ve kısa süreli suya girmeye, 10 ATM yüzme ve şnorkele, 20 ATM ve üstü dalışa uygundur; 5 ATM'de yüzmeye üreticiden üreticiye farklı bakılır. Contalar eskidikçe değer düşer; sıcak duş ve sauna contaları yıpratır.
Rehber: Saat camı buğulanırsa ne yapılır? Nem, conta ve servis
- Balans
Mekanik saatin kalbi: ileri geri salınarak zamanı eşit parçalara bölen çark. Saniyede kaç kez salındığı saatin frekansını belirler; bugünkü otomatik saatlerin pek çoğu saatte 28.800 titreşimle (4 Hz) çalışır. Frekans yükseldikçe saniye ibresi daha akıcı ilerler.
- Bezel
Camı çevreleyen halka. Dalış saatlerinde tek yönlü döner ve dalışta geçen süreyi gösterir; kazayla çevrilirse süre kısalmaz, uzar ve dalgıç güvenli tarafta kalır. GMT saatlerde 24 saatlik, kronograflarda takimetre ölçeği taşıyabilir.
- COSC
İsviçre Resmi Kronometre Test Enstitüsü (Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres). Mekanizmaları 15 gün boyunca beş farklı pozisyonda ve üç farklı sıcaklıkta test eder. Mekanik bir mekanizmanın geçmesi için ortalama günlük sapması −4 ile +6 saniye arasında kalmalıdır. Testi geçen saate kronometre denebilir.
- Daimi takvim
Ayların kaç gün çektiğini ve artık yılları kendisi hesaplayan takvim komplikasyonu (perpetual calendar). Saat çalıştığı sürece tarihi elle düzeltmek gerekmez; tek istisna 2100 gibi artık yıl sayılmayan yüzyıl dönümleridir. En karmaşık klasik komplikasyonlardan biridir.
- Eco-Drive
Citizen'ın ışıkla şarj olan quartz teknolojisi; markanın ilk ışıkla çalışan analog saati 1976'da çıktı. Kadranın altındaki güneş hücresi gün ışığından da lambadan da enerji toplar ve şarj edilebilir bir hücrede depolar. Klasik saat pili gibi birkaç yılda bir değiştirilmesi gerekmez; tam şarjla aylarca karanlıkta çalışabilir.
- Elle kurmalı (manuel)
Zembereği, kurma kolu parmakla çevrilerek kurulan mekanik saat. Otomatik saatteki rotor olmadığı için mekanizma daha ince olabilir ve arka kapaktan bütünüyle görünür. Her gün ya da birkaç günde bir kurulması gerekir. Omega Speedmaster Moonwatch bu türdendir.
- GMT
İkinci bir saat dilimini, 24 saatte bir tur atan ek bir ibreyle gösteren işlev. Adını Greenwich Ortalama Saati'nden (Greenwich Mean Time) alır. 1950'lerde kıtalar arası uçan pilotlar için yaygınlaştı; bugün sık seyahat edenlerin en kullanışlı komplikasyonudur.
- Güç rezervi
Tam kurulu bir mekanik saatin yeniden kurulmadan çalışabildiği süre. Klasik otomatik mekanizmalarda 38–50 saat civarındadır; Tissot'un Powermatic 80'i gibi yeni mekanizmalar 70–80 saate çıkar. Rezerv uzunsa hafta sonu çıkarılan saat pazartesi hâlâ çalışır.
Rehber: Otomatik saat nasıl kurulur? Duran saati yeniden çalıştırmak
- Helyum kaçış valfi
Doygun dalış yapan profesyonel dalgıçlar için kasaya eklenen tek yönlü valf. Basınç odasında saatin içine sızan helyum, basınç düşerken dışarı çıkamazsa camı yerinden fırlatabilir; valf bu gazı güvenle tahliye eder. Omega Seamaster Diver 300M'nin kasasındaki ikinci kurma koluna benzeyen parça budur.
- Hesalite (akrilik cam)
Omega'nın kullandığı akrilik (plastik) saat camının adı. Safir camdan kolay çizilir ama darbe alınca kırılıp parçalara ayrılmaz, çizikleri de cilayla giderilebilir. NASA astronot saatlerinde kırılmaz cam şartı koymuştu; Ay'a giden Speedmaster'larda da Hesalite cam vardı.
- Kaçış (eşapman)
Zembereğin enerjisini küçük ve eşit adımlarla balansa aktaran düzenek. Mekanik saatin tik-tak sesini çıkaran kısımdır. Bugünkü saatlerin büyük çoğunluğunda İsviçre tipi ankraj (lever) kaçışı kullanılır.
- Kasa çapı
Saat kasasının kurma kolu hariç genişliği, milimetre cinsinden. Erkek saatlerinde 36–42 mm yaygındır; ince bilekte 36–39 mm, kalın bilekte 40 mm ve üstü genellikle orantılı durur. Kordon tırnakları arasındaki mesafe (lug-to-lug) bilekte nasıl duracağını çap kadar belirler.
- Komplikasyon
Saat, dakika ve saniyeyi göstermek dışındaki her işlev. Tarih, gün, kronograf, GMT, ay evresi, daimi takvim ve tourbillon birer komplikasyondur. Komplikasyon sayısı arttıkça mekanizma karmaşıklaşır ve saat pahalılaşır.
- Kronograf
Saatin içindeki kronometre: kasanın yanındaki düğmeyle başlatılıp durdurulan, sıfırlanabilen süre ölçer. Büyük saniye ibresi saniyeleri, kadrandaki küçük sayaçlar geçen dakika ve saatleri tutar. Rolex Daytona ve Omega Speedmaster en bilinen kronograflardır.
- Kronometre
Hassasiyeti resmî bir kurum tarafından test edilip belgelenmiş saat; İsviçre'de bu testi COSC yapar. Kronografla sık karıştırılır: kronograf süre ölçme işlevidir, kronometre ise bir hassasiyet belgesidir. Rolex Daytona gibi bir saat ikisi birden olabilir.
- Lume (ışıyan boya)
İbre ve indekslere sürülen, ışıkla dolup karanlıkta parlayan boya. Bugün Super-LumiNova gibi radyoaktif olmayan malzemeler kullanılır. Eski saatlerde radyum, sonra trityum vardı; vintage saatlerdeki sararmış indekslerin sebebi budur.
- Manufacture
Mekanizmasını kendisi tasarlayıp üreten saat markası (in-house). Pek çok marka mekanizmayı ETA, Sellita ya da Seiko gibi tedarikçilerden alır; bu kötü değildir, ama kendi mekanizmasını yapmak markanın ustalığını gösterir. Jaeger-LeCoultre 1833'ten bu yana 1.200'den fazla mekanizma geliştirmiş bir manufacture'dır.
Jaeger-LeCoultre Reverso →Jaeger-LeCoultre Master Ultra Thin →
- Otomatik saat
Bilek hareketiyle dönen bir rotorun zembereği kendiliğinden kurduğu mekanik saat. Pil yoktur. Takıldıkça çalışır; güç rezervi kadar süre takılmazsa durur ve yeniden kurulup ayarlanması gerekir.
Rehber: Otomatik saat nasıl kurulur? Duran saati yeniden çalıştırmakTissot Le Locle →Citizen NH9131 →
- Powermatic 80
Tissot'un otomatik mekanizması. Adını 80 saatlik güç rezervinden alır; klasik mekanizmaların yaklaşık iki katıdır. ETA 2824 temel alınarak, büyük ölçüde değiştirilerek geliştirildi ve Tissot'nun PRX, Le Locle gibi modellerinde kullanılır.
- Quartz (kuvars)
Pille ya da ışıkla şarj olan bir hücreyle çalışan, zamanı titreşen bir kuvars kristaliyle ölçen saat; bugünkü saatlerin çoğunda kristal saniyede 32.768 kez titreşir. Mekanik saatlerden çok daha hassas, ucuz ve bakım istemez. 25 Aralık 1969'da satışa çıkan Seiko Quartz Astron dünyanın ilk quartz kol saatidir. Ucuzlayan quartz saatler 1970'ler ve 80'lerde İsviçre saatçiliğini sarstı; bu döneme Quartz Krizi denir.
- Rotor
Otomatik saatte bilek hareketiyle dönen, genellikle yarım ay biçimli ağırlık. Döndükçe dişliler aracılığıyla zembereği kurar. Arka kapağı camlı saatlerde mekanizmanın üzerinde dönerken görülür.
Rehber: Otomatik saat nasıl kurulur? Duran saati yeniden çalıştırmak
- Safir cam
Sentetik safirden yapılan saat camı. Elmastan sonra en sert malzemelerden biridir, günlük kullanımda neredeyse hiç çizilmez; mineral camdan sert ama sert darbede kırılabilir. Yansımayı azaltmak için genellikle kaplamayla kullanılır.
Rehber: Saat camı buğulanırsa ne yapılır? Nem, conta ve servis
- Spring Drive
Seiko'nun geliştirdiği, Grand Seiko'da kullanılan melez mekanizma. Enerjiyi mekanik saat gibi zemberekten alır, pil yoktur; ama hızı bir quartz kristali ve elektromanyetik fren düzenler. Saniye ibresi tıklamadan, kesintisiz süzülür. İlk Spring Drive saatler 1999'un sonunda Japonya'da sınırlı sayıda satışa çıktı.
- Takimetre
Kronograflı saatlerin bezeline ya da kadranına basılı ölçek. Bilinen bir mesafenin (örneğin 1 km) kaç saniyede kat edildiği kronografla ölçülür ve ibrenin durduğu yerdeki sayı ortalama hızı (km/saat) verir.
- Taş (jewel)
Mekanizmada dönen millerin yatağı olarak kullanılan sentetik yakut parçaları; sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır. Kadranda yazan "21 taş" bu yatakların sayısıdır. Taş sayısı tek başına kalite göstergesi değildir; işlevi olmayan fazladan taş değer katmaz.
- Tourbillon
Balans ve kaçışı, kendi ekseninde dönen bir kafesin içine alan düzenek. Amacı yer çekiminin saat dikey dururken yarattığı sapmayı dağıtmaktır. Abraham-Louis Breguet patentini 26 Haziran 1801'de aldı. Bugün hassasiyetten çok ustalık göstergesi olarak görülür.
- Vidalı kurma kolu
Kasaya vidalanarak kapanan kurma kolu (screw-down crown). Vidalandığında contaları sıkıştırır ve su geçirmezliği artırır; dalış saatlerinde standarttır. Saati kurduktan ya da ayarladıktan sonra suya girmeden önce sonuna kadar vidalanmalıdır.
- Zemberek
Mekanik saatin enerji kaynağı olan sarmal yay. Kurulunca gerilir, yavaşça açılırken dişlileri ve balansı çalıştırır. Otomatik saatte rotor, elle kurmalı saatte kurma kolu zembereği kurar.
Rehber: Otomatik saat nasıl kurulur? Duran saati yeniden çalıştırmak